Nahiara Lazaro – Arquitecta, Gugenheim museoan

Naiara Lázaro-rekin egindako elkarrizketak ekarpen bereziki baliotsua egiten du arkitektura erakusketariaren eta museografiaren ikuspegitik, proposamena koadroaren hizkuntza bera luzatzen duen esperientzia espazial gisa interpretatuz. Hasieratik adierazten du “el cuadro per se habla del espacio” eta “presenta un espacio ubicado en un espacio”, azpimarratuz “el espacio dentro del marco y el espacio fuera del marco” arteko harremana. Irakurketa honek indartzen du planteamendu murgiltzailea, legitimatu egiten duelako pinturak bisualki iradokitzen duena fisikoki hedatzeko ideia.

Nabarmentzen duen alderdirik indartsuenetako bat leihoaren eta argiaren papera da, obraren ardatz kontzeptual gisa. Naiarak azaltzen du koadroa begiratzean lehenengoan erreparatzen duena dela “la ventana, en cómo entra la luz, en qué me sugiere lo que hay más allá”. Bere ustez, elementu horrek ez du soilik irudia egituratzen, baizik eta “me invita a ver más allá”, ikusgaiaren eta iradokituaren arteko tentsioa aktibatuz. Behatze honek balio handia du proposamenerako, justifikatzen duelako esperientzia murgiltzailea argiaren, itzalaren eta atmosferaren hedapen horretatik eraikitzea.

Analisi sakonago batean, osagai mistiko eta epifaniko bat identifikatzen du konposizioan. Lerro zuzen eta goranzkoek, atzealdeko argi zuriak eta buruak gurutzetzat interpreta dezakeen egitura zentralak “una lógica de cierta epifanía, de elevación mística” sortzen dute. Ideia hau zuzenean lotzen da proposamen murgiltzailearekin, ikuslearen ibilbidea ia erritual bihurtuz, non isiltasunak, argiak eta konposizioak egoera kontenplatibo batera eramaten duten. Bere esanetan, logika honek “encaja muy bien con la composición que tú has hecho jugando con lo blanco que viene por detrás, lo oscuro, esa invitación al silencio”.

Ekarpen garrantzitsuenetako bat da proposamena esku-hartze artistiko autonomo gisa ulertzea museoko testuinguruan. Naiarak dio planteamendu hau “se consideraría una intervención artística”, eta are gehiago, “yo esto incluso lo consideraría una obra artística, una instalación artística”. Balorazio honek indar handia ematen dio proiektuari, aukera ematen duelako esperientzia ez soilik obra eta ikuslearen arteko bitartekaritza gisa defendatzeko, baizik eta balio propioa duen sorkuntza espazial gisa.

Ikuspegi kritiko batetik, Naiarak azpimarratzen du esperientzia bisitariaren ibilbidea argi gidatuta dagoela. “Una experiencia como muy controlada”, “muy dirigida” eta “muy lineal” dela dio. Hala ere, ez du muga gisa interpretatzen, baizik eta koherentea dela helburuarekin bat badator. Bere hitzetan, “el concepto está claro” eta “una experiencia concreta para vivir y experimentar este cuadro” da. Aldi berean, erabiltzailearen askatasun interpretatiboari buruzko hausnarketa interesgarria egiten du, esanez bisitari batzuek nahiago izan dezaketela obrara “a mi bola” hurbiltzea, beren emozioa modu autonomoan sortuz. Horrek laguntzen du proposamena kokatzen, instalazio espezifiko gisa, ez pintura esperimentatzeko modu bakar gisa.

Beste puntu garrantzitsu bat bisitariaren rola da espazioaren barruan. Naiarak azpimarratzen du erabiltzaileak erabakitzeko gaitasuna mantentzen duela: “si sentarse, si quedarse de pie, cuánto se acerca, cuándo no”, eta horrek bihurtzen du “el sujeto activo” esperientzian. Ideia honek zuzenean lotzen du proiektuaren oinarrietako batekin: bisita museistiko pasiboa ibilbide gorputzkor eta aktibo bihurtzea, non pertzepzioa mugimenduaren, hurbiltasunaren eta posizioaren arabera aldatzen den.

Azkenik, Naiarak hausnarketa oso indartsua egiten du argiaren inguruan, denborarekin lotuz. Bere esanetan, “la luz representa el tiempo”, haren aldaketek espazioaren atmosfera eta irakurketa eraldatzen baitituzte. Nahiz eta proposamena argi artifizial eta kontrolatu batean oinarritu, ideia honek sendotu egiten du argiztapenaren balio kontzeptuala, esperientzia murgiltzailea aldaketaren, pertzepzioaren eta denboraren joanaren ideiekin lotuz.